Khi đề cập đến những nhà thơ, nhà văn đã góp một phần công sức vào dòng nhạc xưa, sẽ là một thiếu sót nếu không nói đến thi sĩ Nhất Tuấn
Có những nhạc sĩ viết nên giai điệu bất hủ, có những ca sĩ làm nên linh hồn của một ca khúc. Nhưng phía sau rất nhiều bản nhạc quen thuộc còn có bóng dáng của những thi sĩ – những người đã trao cho âm nhạc những vần thơ đầu tiên.
Hôm nay Dòng Nhạc Xưa xin giới thiệu bài viết về thi sĩ Nhất Tuấn, một trong những nhà thơ có nhiều tác phẩm được phổ nhạc nhất của miền Nam Việt Nam trước năm 1975.
Nhắc đến Hoa Học Trò, người yêu nhạc nhớ đến Anh Bằng. Nhắc đến Con Quỳ Lạy Chúa Trên Trời, người ta nhớ đến Phạm Duy. Nhắc đến Chủ Nhật Này “Trẫm” Nhớ Ái Khanh Không, người ta nhớ đến Trần Thiện Thanh. Thế nhưng trước khi trở thành những giai điệu đi cùng năm tháng, tất cả đều là những bài thơ của một người mang bút danh Nhất Tuấn.
Tên thật là Phạm Hậu, Nhất Tuấn sinh trưởng tại Nam Định, quê gốc Ninh Bình. Sau cuộc di cư năm 1954, ông vào miền Nam, theo học Trường Võ bị Quốc gia Đà Lạt rồi phục vụ trong Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Cuộc đời binh nghiệp đưa ông đến nhiều vị trí quan trọng trong ngành truyền thông, từ Quản đốc Đài Phát thanh Quân đội đến Tổng Giám đốc Việt Nam Thông tấn xã.
Nhưng điều còn ở lại với thời gian không phải quân hàm hay chức vụ, mà là những câu thơ nhẹ nhàng về tuổi học trò, những mối tình đầu, những cành mimosa, những mùa hoa phượng và những lời cầu nguyện.
Ít ai biết rằng tập thơ Truyện Chúng Mình của Nhất Tuấn đã trở thành một hiện tượng văn học của miền Nam. Hàng chục bài thơ trong tập đã được các nhạc sĩ nổi tiếng phổ nhạc, trải dài từ thập niên 1950 đến tận đầu thế kỷ XXI. Đó là một hiện tượng hiếm gặp trong lịch sử tân nhạc Việt Nam.
Thơ Nhất Tuấn không cầu kỳ về ngôn từ, cũng không triết lý cao siêu. Ông viết như đang trò chuyện với người đọc, bằng những hình ảnh rất đời thường: một cánh hoa học trò, một ngày Chủ nhật, một cành mimosa hay một lời cầu nguyện. Có lẽ chính sự chân thành ấy đã khiến thơ ông dễ đi vào âm nhạc và dễ ở lại trong lòng người.
Có người từng nói rằng những câu thơ của Nhất Tuấn đã theo chân những lá thư tình của nữ sinh miền Nam gửi đến người yêu đang ngược xuôi trên khắp nẻo đường đất nước. Có lẽ cũng vì thế mà hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, mỗi khi giai điệu Hoa Học Trò hay Con Quỳ Lạy Chúa Trên Trời vang lên, người ta vẫn bắt gặp đâu đó một phần tuổi trẻ của mình.
Với dòng nhạc xưa, Nhất Tuấn không chỉ là một nhà thơ được phổ nhạc. Ông là một trong những người đã góp phần tạo nên chất thơ cho cả một giai đoạn tân nhạc Việt Nam, để từ những trang giấy bình dị đã nở ra những ca khúc sống mãi với thời gian.