Người ta vẫn bảo Sài Gòn không có mùa thu. Nói vậy không sai, nhưng chưa hẳn đã đúng. Chỉ cần một buổi sáng trời se lạnh, một ly cà phê nóng, một bản nhạc cũ và một cơn mưa bất chợt ập xuống, thì mùa thu ấy vẫn về, một “thu Sài Gòn” riêng của những người yêu nhạc xưa. DòngNhạcXưa xin trân trọng giới thiệu bản “Mùa thu trong mưa” của nhạc sỹ Trường Sa.
Hai giờ trong chiều mưa bến Mỹ Tho
Bài hát ra đời từ một chiều rất cụ thể. Lúc ấy Trường Sa là hạm phó tàu tuần duyên Trường Sa của Hải Quân VNCH. Chiến hạm của ông cập cầu Mỹ Tho, trời đổ mưa, công viên bên bờ sông vắng người qua lại. Theo lời ông kể, chỉ trong khoảng hai giờ, khi mưa chưa dứt và đường phố chưa lên đèn, cả nhạc lẫn lời đã xong.
Khi tàu về lại cảng Sài Gòn, ông lên ngay đường Tự Do, đến gặp cô Sáu Liên, chủ hãng dĩa Việt Nam, để giới thiệu bài hát. Sau đó ông đến nhà Lệ Thu để tập cho cô hát. Các nguồn không hoàn toàn thống nhất về năm sáng tác: có nơi ghi 1967–1968, có nơi ghi 1969. Chính nhạc sĩ cho biết ba tình khúc đầu tay của ông được viết ở Sài Gòn trong khoảng 1967–1969 và Lệ Thu là người thu thanh đầu tiên.
Hôm nay là thứ bảy cuối tuần, 12/9/2026. DòngNhạcXưa vừa nhận được một phản hồi, nói chính xác hơn là một góp ý cho bài viết về bản “Thành phố sương mù” của nhạc sỹ Huỳnh Anh mà chúng tôi đã đăng khá lâu, ngày 7/1/2015. Chúng tôi tôi xin trân trọng ghi nhận và xin viết lại bài này với thông tin được tìm hiểu kỹ càng hơn. Một lần nữa, xin cảm ơn tấm lòng của người yêu nhạc xa gần.
Không ít người yêu nhạc xưa, khi nghe “Thành phố sương mù” của nhạc sĩ Huỳnh Anh (1932–2013), đều mặc nhiên nghĩ ngay đến Đà Lạt — thành phố vốn cũng được gọi bằng chính cái tên ấy. Cảm giác đó không khó hiểu: giai điệu bảng lảng, lời hát mang hơi sương và nỗi cô liêu, tất cả đều rất gần với hình dung quen thuộc về Đà Lạt trong tân nhạc miền Nam. Tuy nhiên, theo nhiều tư liệu về cuộc đời và sự nghiệp của Huỳnh Anh, ca khúc này thực ra không viết về Đà Lạt, mà viết về một thành phố sương mù khác — San Francisco, nơi ông sống những năm tháng cuối đời ở hải ngoại.
Một trong hai ca khúc hiếm hoi sau 1975
Huỳnh Anh là một nhạc sĩ không xa lạ với người yêu nhạc, tác giả của những bài quen thuộc như “Mưa rừng”, “Kiếp cầm ca”, “Loan mắt nhung”, “Hoa trắng thôi cài lên áo tím”. Nhưng có một điều ít người để ý: trong gần 40 năm sống ở hải ngoại sau 1975, ông rất kiệm lời trong sáng tác, chỉ cho phổ biến đến công chúng vỏn vẹn hai ca khúc mới — “Rừng chưa thay lá” (phổ từ thơ Hoàng Ngọc Ẩn) và “Thành phố sương mù”.
Theo một số tư liệu được ghi lại, “Thành phố sương mù” ra đời vào khoảng thập niên 1990, khi Huỳnh Anh đang mưu sinh bằng nghề tài xế taxi tại San Francisco — thành phố nổi tiếng khắp nước Mỹ với biệt danh “Fog City” vì sương mù bao phủ gần như quanh năm. Ca khúc được ông viết dành riêng cho giọng hát của ca sĩ Như Quỳnh, người sau này gắn liền với cả hai nhạc phẩm hiếm hoi ấy của ông.
Vì sao người nghe vẫn nghĩ đến Đà Lạt?
Đây là điểm thú vị và cũng dễ gây nhầm lẫn nhất. Bản thân lời ca của “Thành phố sương mù” không nhắc đích danh một địa danh cụ thể nào — không có tên Đà Lạt, cũng không có tên San Francisco. Cái được gọi tên chỉ là một tâm trạng: mây giăng, mưa rơi, một thành phố quạnh hiu chìm trong sương. Chính sự mơ hồ có chủ đích ấy, cộng với việc Đà Lạt từ lâu đã được văn nghệ Việt Nam gán cho biệt danh “thành phố sương mù” (như trong “Thành phố buồn” của Lam Phương), khiến phần đông khán giả người Việt khi nghe bài hát này lập tức liên tưởng đến cao nguyên Lâm Viên, dù nhạc sĩ chưa từng xác nhận đó là chủ đích của ông.
Nói cách khác: đây không hẳn là một sự nhầm lẫn vô căn cứ, mà là một sự “đọc chệch” rất tự nhiên — bởi không khí bài hát quá gần với hình dung quen thuộc về Đà Lạt, đến mức lấn át cả bối cảnh sáng tác thật sự.
Một khúc nhạc của người xa xứ
Nếu đặt lại “Thành phố sương mù” vào đúng bối cảnh ra đời của nó, bài hát mang thêm một tầng ý nghĩa khác, gần với tâm sự của người ly hương hơn là một bức tranh phong cảnh. Một người nhạc sĩ Việt Nam, sau biến cố 1975, mưu sinh bằng công việc bình dị nơi đất khách, mỗi ngày lái xe qua những con phố ngập sương của San Francisco — khung cảnh ấy tự nó đã đủ gợi nỗi cô đơn và hoài niệm, không cần vay mượn thêm hình ảnh Đà Lạt để trở nên da diết.
Điều này cũng lý giải vì sao “Thành phố sương mù”, dù không phải bài hát về Đà Lạt, vẫn được nhiều người xem là một trong những ca khúc hay nhất viết về không khí Đà Lạt sau năm 1975 — không phải vì nó đúng về địa lý, mà vì nó đúng về cảm xúc: nỗi buồn xa xứ của Huỳnh Anh và nỗi hoài niệm về một Đà Lạt sương mù trong ký ức người Việt, hóa ra lại rất gần nhau.
Lời kết
Câu chuyện về “Thành phố sương mù” là một ví dụ đẹp cho thấy đôi khi sự thật về hoàn cảnh sáng tác và cách công chúng cảm nhận một ca khúc có thể tách rời nhau, mà cả hai đều có giá trị riêng. Biết bài hát thực sự viết về San Francisco không làm giảm đi vẻ đẹp của nó khi ta nghe và nghĩ đến Đà Lạt — trái lại, nó cho thấy sức sống riêng của một bản nhạc hay: một khi đã ra đời, ca khúc không còn chỉ thuộc về nơi chốn đã sinh ra nó, mà thuộc về mọi thành phố sương mù trong lòng người nghe.
Những ngày cuối tháng 09 và đầu tháng 10/2021, khi Sài Gòn chuẩn bị dỡ bỏ lệnh phong tỏa, chúng ta chứng kiến hàng ngàn người dân tha phương rời nhà trọ để đổ về quê. Quá trình trụ lại để mưu sinh đã quá khó khăn, giờ đây hành trình về với quê Mẹ lại không kém phần gian nan.
DòngNhạcXưa xin giới thiệu nhạc phẩm ‘Từ Giã Sài Gòn’, sáng tác mới nhất của cặp đôi Phương Thảo – Ngọc Lễ để tiếp nối dòng nhạc về Covid-19.
Giữa bao bộn bề khó khăn của người dân Sài Gòn nói riêng và khắp các tỉnh thành Miền Nam thân yêu nói chung trong cuộc chiến chống lại con virus covid, chúng ta vẫn thấy ấm lòng vì tình người Việt Nam đùm bọc thương yêu nhau. Nhiều khi chỉ là vài trái bầu, vài chục trứng gà, đôi đòn bánh tét mà sao thấy gần gũi và ấm áp tình người.
DòngNhạcXưa xin tiếp tục chủ đề “Âm Nhạc Thời Covid-19” bằng một ca khúc rất mới của nhạc sỹ không chuyên Hồ Tấn Vũ, một phóng viên báo Tuổi Trẻ. Trong một phút giây chạnh lòng nghĩ về tình cảnh dân mình phải chịu bao khốn đốn giữa mùa dịch, anh cầm đàn guitar ngân nga giai điệu và cho ra đời nhạc phẩm sâu lắng: ‘Gởi Vô Nam’.
Hôm nay là ngày 10/7/2021, cũng là mùng 1 tháng 6 AL. Sài Gòn vào ngày thứ hai của đợt cách ly quyết liệt. Tối qua chúng tôi có việc phải làm một vòng qua các con phố và không khỏi chạnh lòng rơi nước mắt khi chứng kiến khung cảnh vắng lặng, tiêu điều đến lạnh người. Bao nhiêu công sở, hàng quán phải đóng cửa. Bao nhiêu gia đình, bao nhiêu mảnh đời biết sống sao đây giữa cơn sóng gió.
DòngNhạcXưa mong tất cả bà con chung tay với các lực lượng tuyến đầu, mau chóng dập tan cơn dịch để Sài Gòn của chúng ta lại sẽ ‘tái sinh rạng ngời’ như lời của một sáng tác rất mới của “Thầy giáo tiếng Anh 9X” Nguyễn Thái Dương.
“Tôi là người Sài Gòn, thành phố đã nuôi tôi lớn cho tới hôm nay. Vùng đất này có biết bao điều đáng yêu. Ngoài biết ơn, Sài Gòn trong tôi còn là sự tự hào, kiêu hãnh nữa. Tôi sáng tác bài hát này chỉ mới vài ngày gần đây tôi, trong khoảng 2 tiếng đồng hồ là hoàn thành ghi hình ở nhà rồi đăng luôn. Có lẽ trong một khoảnh khắc, khi cảm xúc trong mình đủ chín muồi thì mọi thứ bị dồn nén được bật ra rất nhanh. Phần âm nhạc cũng khá đơn giản như những sáng tác từ trước tới nay của tôi” – Thái Dương nói với Tuổi Trẻ Online về ca khúc mới.
Chúng tôi đã có bài giới thiệu bản “Trưng Vương – Khung Cửa Mùa Thu” do nhạc sỹ Nam Lộc đặt lời Việt từ giai điệu đẹp của một tác phẩm ngoại quốc: Tell Laura I Love Her. DòngNhạcXưa xin tiếp tục gởi thêm nhiều thông tin thú xung quanh nhạc phẩm bất hủ này.
Tiếp nối chủ đề những địa danh đã đi vào nhạc, DòngNhạcXưa xin giới thiệu một bài viết của của tác giả Nguyễn Đào Bích về một Hà Nội hòa quyện giữa thơ – nhạc – họa.
Trong ký ức của mỗi người Việt Nam chúng ta, hình ảnh về ‘căn nhà xưa’, nơi chúng ta sinh ra và lớn lên có lẽ là những kỷ niệm khó phai mờ nhất. Dù ta đi đến phương trời nào, dù ta được chiêm ngắm bao nhiêu công trình kỳ vỹ nhưng mái nhà đơn sơ, chái bếp, hàng hiên, gốc cây, luống hoa,… ở ngôi nhà cũ vẫn cứ mãi là niềm rung động, là miền hoài niệm không nguôi. Trong tâm tình ấy, DòngNhạcXưa xin giới thiệu bản ‘Căn nhà xưa’ của nhạc sỹ Nguyễn Đình Toàn.
“Em có nhớ căn nhà xưa bên khu vườn cải? Nơi những sớm mai nằm nghe nắng giòn trên mái …”. Chúng tôi trở lại căn nhà xưa đó ở Đà Lạt giữa những ngày báo chí đề cập nhiều đến chuyện giữ hồn cốt Đà Lạt.
‘Dã tràng ca’ hay còn gọi ‘Trường ca Tiếng hát Dã Tràng’ là một trong số ít sáng tác theo thể loại trường ca trong kho tài độ sộ 600 bản nhạc của nhạc sỹ Trịnh Công Sơn. Nhân dịp nhạc phẩm này được lưu hành trở lại, DòngNhạcXưa xin giới thiệu đến người yêu nhạc tác phẩm ít được biết đến của nhạc sỹ họ Trịnh.
‘Dã tràng ca’ – tác phẩm ‘bí ẩn’ của Trịnh Công Sơn
(Nguồn: bài viết của tác giả Tiểu Vũ đăng trên motthegioi.vn ngày 2019-03-04)
Nhạc sỹ Trịnh Công Sơn. Ảnh: motthegioi.vn
Từ ngày ra đời cho đến nay, tác phẩm “Dã tràng ca” của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn mới chỉ được trình diễn đúng một lần, vì thế xung quanh ca khúc này vẫn còn phủ một màn sương huyền thoại.
Trong danh mục hơn 600 tác phẩm âm nhạc mà nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã sáng tác lúc sinh thời, Dã tràng ca là một tác phẩm khá bí ẩn. Cho dù đã được biết đến và công khai văn bản từ lâu, đây vẫn là một tác phẩm mà đa số công chúng chưa được biết đến, chưa từng nghe, thậm chí không có một hình dung nào về nó. Trong khi những người đã từng may mắn chứng kiến sự ra đời của tác phẩm này, thì cũng chỉ còn nhớ về Dã tràng ca một cách không đầy đủ, và có phần mơ hồ.
Tiếp nối dòng nhạc xuân, DòngNhạcXưa xin giới thiệu một nhạc phẩm nổi tiếng của nhạc sỹ Trịnh Công Sơn: Sài Gòn Mùa Xuân. Ngày đó, chúng tôi còn nhớ bản này rất thịnh hành ở Sài Gòn thập niên 1990 qua tiếng hát của nữ danh ca Lan Ngọc.
Sài Gòn ngày cuối năm tràn ngập sắc hoa Xuân. Khi đường xá đã không còn tiếng xe ồn ào cùng sự vội vã của cuộc mưu sinh thường nhật, người ta mới thong thả xuống phố chọn những chậu mai, tắc, cúc, mồng gà… đẹp nhất, ưng ý nhất để trang hoàng nhà cửa. Từ những chiếc ghe thuyền chở hoa kiểng từ miền Tây lên bến Bình Đông tới các tuyến đường hoa, công viên hoa, chợ hoa…, mùa Xuân đã hiện diện trên mọi nẻo đường góc phố Sài Gòn. Cả thành phố như được bao phủ một thảm hoa rực rỡ đủ màu – Sắc màu của thiên nhiên, của nắng phương Nam ấm áp mang đến cho Sài Gòn một nét Xuân đẹp lạ lùng. Cùng Thế giới điện ảnh chiêm ngưỡng những sắc Xuân rực rỡ đó.
Những chậu mai, cúc cuối cùng của ngày cuối năm Đọc tiếp
